Kleinere beeldbanken

Vind beschrijvingen van de kleinere beeldbanken en elders gepubliceerde collecties op deze pagina. Deze beeldbanken worden opgeheven zodra alle afbeeldingen zijn overgenomen in de algemene beeldbank. Direct zoeken in de algemene beeldbank kan via onderstaande button.

Ga naar de algemene beeldbank

Albert Verwey (1865–1937) betrad het literaire podium als woordvoerder van een hemelbestormende generatie en eindigde als een alom gerespecteerd hoogleraar. Als dichter, als criticus en redacteur van literaire tijdschriften en als letterkundige heeft Verwey een belangrijke rol gespeeld in het culturele leven van zijn tijd. Zijn literaire nalatenschap werd in 1944 als bruikleen overgedragen aan de gemeente Amsterdam. Die bracht het materiaal onder bij de Universiteitsbibliotheek Amsterdam (UBA). In 1983 werd de UBA eigenaar van de collectie, die beheerd wordt door het Allard Pierson. Albert Verwey stond in nauw contact met tal van andere prominenten. De collectie biedt daarom niet alleen inzicht in zijn leven en werk, maar ook in de cultuur en samenleving waarvan hij deel uitmaakte. Het Geheugen van Nederland toont een selectie manuscripten, brieven, foto’s en publicaties.

Ga naar de beeldbank van Albert Verwey

Albert Verwey in 1925

De Nederlandse anatoom Frederik Ruysch (1638–1731) was in zijn tijd in heel Europa beroemd om zijn anatomische preparaten.
De gedetailleerde toelichtingen die Ruysch publiceerde in een reeks Thesauri anatomici zijn in deze tekstbank te zien. Daarnaast wordt een representatieve selectie afbeeldingen uit de collectie menselijke preparaten getoond die zich nu in de Kunstkamera te Sint-Petersburg bevinden.

Ga naar de beeldbank van Frederik Ruysch

Hoofd van een jongen. Zonder schedeldak, het harde hersenvlies is uitgenomen. Geinjecteerd met rode wachtigestof. Toont hersens en spinnenwebvlies.

Gravures, etsen, lithografieën, houtsneden en houtgravures, ze worden alle in boeken gevonden.
Van de anatomische atlassen van Govard Bidloo en de architectuurprenten van Giovanni Battista Piranesi tot de tekeningen van Fiep Westendorp voor Jip en Janneke: boekillustraties zijn onderwerp van uiteenlopend onderzoek. Naar kunstenaars en stijlen maar ook naar beeldvorming, naar de relatie tussen beeld en tekst en niet te vergeten naar illustratietechnieken.

De beeldbank boekillustraties maakt de rijke Amsterdamse collecties wereldwijd zichtbaar en raadpleegbaar. Als eerste zijn boekillustraties van Romeyn de Hooghe (1645–1708) opgenomen. Deze Nederlandse etser voorzag honderden boeken over diverse onderwerpen van aansprekende en inventieve prenten. De beeldbank bevat daarnaast de illustraties uit enkele belangrijke archeologische plaatwerken, onder andere van Piranesi.

Ga naar de beeldbank boekillustraties

Dominicus Barriere (ca.1618-1678)., Villa Pamphilia, …, c.a. 1680

Onderwijs en plantkunde gaan al eeuwen samen, ook in Amsterdam. Daar werd in 1638 een Hortus Medicus aangelegd met geneeskrachtige planten, later Hortus Botanicus genoemd. Behalve voor het onderwijs werden de planten gebruikt voor botanisch onderzoek. Naast planten bezat de hortus ook een botanische bibliotheek. Het belangrijkste werk daarin was ongetwijfeld de Moninckx Atlas: een hoofdzakelijk tussen 1686 en 1709 vervaardigde reeks van 420 geschilderde afbeeldingen van planten in de tuin. Vanaf 1755 kregen ook de studenten in de geneeskunde van het Amsterdamse Athenaeum Illustre onderwijs in de hortus. Met de verheffing van het Athenaeum tot Universiteit (in 1876) werd de botanie een universitaire opleiding. De hortusbibliotheek werd eigendom van de universiteit en werd aanzienlijk uitgebreid. Voor het onderwijs in de plantkunde werden tot ongeveer 1970 vele honderden botanische wandplaten aangeschaft. De beeldbank botanie toont de belangrijkste en mooiste afbeeldingen uit deze collecties.

Ga naar de beeldbank botanie

Botanische onderwijsplaat. Vuijk, J., Cypripedium cordigerum & Paphiopedilum lawrenceanum (orchidee), 1958

Dirck Volkertszoon Coornhert (1522–1590) heeft zich in veel van zijn publicaties ingezet voor een zeer ruime opvatting van godsdienstvrijheid.
Coornhert was nauw betrokken bij de Opstand en een prominente medestander van Willem van Oranje. Hij legde alle nadruk op het persoonlijke karakter van de geloofservaring: geloof is ‘vrij’, wordt in vrijheid aanvaard, vormgegeven en uitgeoefend en kan strikt genomen dan ook niet afgedwongen worden. De overheid moet zich daarom niet met de kerken bemoeien, tenzij om verdraagzaamheid te garanderen. De kerken moeten, op hun beurt, de overheid niet voor de voeten lopen, elkaar in elk geval met rust laten en zich beperken tot de uitoefening van hun eigenlijke taak: het prediken en praktizeren van naastenliefde.

Deze tekstbank bevat de volledige Coornhert-tekst uit de Wercken van 1630. Verder zijn verschillende teksten van Coornhert opgenomen die niet uit de Wercken komen. De tekstbank is op woordbasis doorzoekbaar.

Ga naar de beeldbank Coonhert

Officia Ciceronis (…) nu eerst vertaelt (…) door Dierick Coornhert, Haarlem 1561 (Jan van Zuren)

De prentencollectie van de Doopsgezinde Bibliotheek is sinds de achttiende eeuw langzaam gegroeid tot haar huidige omvang. Behalve portretten van doopsgezinde leraren uit vijf eeuwen – waaronder een grote collectie van de enige Nederlandse reformator Menno Simons – bevat de beeldbank afbeeldingen van Luther, Calvijn, Zwingli en vele historische figuren uit de Nederlandse kerk)geschiedenis. De historieprenten geven een beeld van de vroegste geschiedenis van de wederdopers, met de gewelddadigheden uit 1534/1535, alsmede de gruwelijkheden waaraan de eerste christenen en – na de Hervorming – de doopsgezinde martelaren werden blootgesteld. Bouwtekeningen van gebouwen waarin doopsgezinden bijeenkwamen, prentbriefkaarten en affiches completeren de beeldbank.

Ga naar de beeldbank doopsgezinde prenten

De volewyck, Enkhuizen, Jacob Lenaertsz Meyn, 1622
Afbeelding van het ophangen van de lijken der gesneuvelde Wederdopers aan de galgen op de Volewijk te Amsterdam (11 mei 1535)

Frederik van Eeden (1860-1932) was schrijver, psychiater en wereldverbeteraar. Hij koppelde literair talent en leiderschapsambities aan maatschappelijke idealen. Daarnaast had hij een sterke hang naar spirituele zingeving.
Frederik van Eeden was een spraakmakende figuur met toegewijde volgelingen en felle tegenstanders. Zijn werk wordt nog steeds gelezen en met zijn plannen en ideeën inspireerde hij zowel tijdgenoten als latere generaties.

Het leven, het werk en de persoonlijkheid van Van Eeden hebben hun weerslag in zijn eigen publicaties en in tal van studies over hem. Het meest aanwezig is hij in de collectie van het Frederik van Eeden-Genootschap, die beheerd wordt door de Bijzondere Collecties. Uit deze collectie is voor Het Geheugen van Nederland een keuze gemaakt.

Ga naar de beeldbank Frederik van Eeden

Van Eeden voor de hut op “Walden”, in de tijd van Lioba’s ontstaan

De Iconographia Zoologica is een negentiende-eeuwse verzameling dierkundige afbeeldingen en wordt bewaard in de Artis Bibliotheek, die onderdeel is van de Bijzondere Collecties.
De Iconographia Zoologica is tot stand gekomen door samenvoeging van diverse collecties in de bibliotheek van het Zoölogisch Genootschap Natura Artis Magistra in de jaren 1881–1883. De afbeeldingen werden systematisch gesorteerd volgens de toen geldende indeling van het dierenrijk. Hierdoor is de toenmalige stand van wetenschap binnen de zoölogie blijvend vastgelegd. Omvang en ordening verlenen aan de Iconographia Zoologica een grote cultuur- en wetenschapshistorische waarde.

Naast tekeningen bevat de Iconographia Zoologica vooral prenten, in diverse druktechnieken en vaak handgekleurd. Ze zijn afkomstig uit dierkundige publicaties uit de zeventiende, achttiende en negentiende eeuw. Samen vormen deze prenten en tekeningen een unieke papieren databank van ruim 26.500 afbeeldingen. Ze zijn vrijwel allemaal opgenomen in Wikimedia Commons.

Ga naar de beeldbank Iconographia Zoologica

Acrochordus javanicus

De beeldbank van de kaarten- en atlassencollectie bevat beelden en beschrijvingen van belangrijke en opmerkelijke cartografische documenten in het bezit van de Universiteitsbibliotheek Amsterdam en de aldaar eveneens (sinds 1880) ondergebrachte Bibliotheek en Kaartenverzameling van het Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig Genootschap (KNAG). Hoewel de collectie rijk is aan moderne kaarten, zijn op een aantal uitzonderingen na alleen (geselecteerde) oude kaarten opgenomen, merendeels van vóór 1900.

Ga naar de beeldbank kaarten en atlassen

Utrecht.
Traiecti ad Rhenum delineatio ichnographica et scenographica cura Matthaei Seutteri Geographi Caesarei Aug. , ca.1740.

Menasseh Ben Israel (1604–1657) was een Portugees-Joodse geleerde, schrijver, diplomaat en boekdrukker in Amsterdam.
In 1626 stichtte Menasseh een eigen drukkerij te Amsterdam. Hij was daarmee een van de eersten in Nederland die boeken in het Hebreeuws drukten. Tot zijn vriendenkring behoorden onder anderen Vossius, Barlaeus, Hugo de Groot en Rembrandt.

Bij de Bibliotheca Rosenthaliana is een vrijwel complete collectie van Menasseh-edities aanwezig. Het gaat om 70 exemplaren (er zijn er in totaal ongeveer 75 gedrukt). Naast deze gedrukte werken bezit de Bibliotheca Rosenthaliana zes autografen. Deze zijn zeldzaam omdat er nauwelijks brieven van Menasseh bewaard zijn gebleven. Verder behoort tot de collectie een portret van Menasseh in kopergravure van Salmon Italia, en een ets van Rembrandt. De geleerden zijn het er nog niet over eens of de ets van Rembrandt inderdaad Menasseh voorstelt.

Ga naar de beeldbank Menasseh Ben Israel

In mei 1860 verscheen ‘Max Havelaar of de koffieveilingen der Nederlandsche Handelmaatschappij’. Het boek sloeg in als een bom en geldt als het hoogtepunt van de Nederlandse literatuur.
In de Max Havelaar werd voor het eerst in romanvorm de Nederlandse koloniale praktijk in Nederlands-Indië (Indonesië) aan de kaak gesteld. De schrijver Multatuli, pseudoniem van de gewezen Indisch ambtenaar Eduard Douwes Dekker, werd in één klap beroemd en berucht. In de jaren die volgden zou hij uitgroeien tot een soort nationaal geweten. In zijn geschriften stelde hij zeer uiteenlopende maatschappelijke, politieke en sociale kwesties ter discussie.

Het Geheugen van Nederland toont een selectie documenten, brieven en foto’s, vooral uit de periode rond het ontstaan van de Max Havelaar. Ze maken deel uit van de collectie Multatuli bij de Bijzondere Collecties, die in bruikleen is gen door het Multatuli Genootschap.

Ga naar de beeldbank Multatuli

Havelaar bij de regent, Walter, 18xx

Deze beeldbank richt zich op boeken gedrukt in Nederland tussen 1840 en 1950.
De periode 1910–1919 is voltooid, daarnaast bevat de site een aantal jaarboeken en almanakken uit andere jaren. De gescande tekst is doorzoekbaar gemaakt met behulp van optical character recognition (OCR).

Ga naar de beeldbank Nederlandse boekproductie

Het kind en de strijd! Thomassen, C., Amsterdam: Commissie voor de Schriftelijke Propaganda Brochurenhandel S.D.A.P., 1913.

De collectie portretten van de Universiteit van Amsterdam werd begonnen in 1743 en omvat nu bijna 500 portretten.
In 1743 liet de Amsterdamse koopman Gerard van Papenbroeck vijftig portretten van ‘Geleerde en Vermaarde mannen’ na aan het Athenaeum Illustre, de voorloper van de Universiteit van Amsterdam. De gehele collectie was tot 1864 geplaatst in de Agnietenkapel, de bakermat van het Athenaeum Illustre. Nu, ruim 250 jaar later, bestaat de collectie uit bijna 500 portretten, verspreid over de universiteit. In deze beeldbank zijn alle portretten, waarvan een groot deel niet openbaar toegankelijk is, bij elkaar te zien.

Ga naar de beeldbank portrettencollectie

H. (Hugo) de Vries (1848-1935)

De zeldzaamheid van veel prenten in de bibliotheek van de Amsterdamse Remonstrantse Kerk verleent de collectie grote historische waarde.
De prentencollectie van de bibliotheek van de Amsterdamse Remonstrantse Kerk is relatief klein van omvang. Met ruim 400 prenten behoort zij zelfs binnen de Bijzondere Collecties van de Universiteitsbibliotheek (UvA) tot de kleinere verzamelingen. Wat de collectie echter zo waardevol maakt zijn de hoge kwaliteit van de afdrukken, de zeldzaamheid van veel prenten en de grote historische waarde. Het ontstaan van de Remonstrantse Broederschap vond plaats in een periode van de vaderlandse geschiedenis waarin de politieke en religieuze verhoudingen binnen de Nederlanden voor eeuwen werden vastgelegd en met name deze periode is rijk vertegenwoordigd binnen de collectie.

Ga naar de beeldbank Remonstrantse prenten

Afbeeldsel der Remonstrantsche Gereformeerde Kerk te Bleiswijk, aanzigt tuinzijde en achtergevel. Tekening, 1866

Romeyn de Hooghe (Amsterdam 1645 – Haarlem 1708) gold tijdens zijn leven als de belangrijkste grafisch kunstenaar van zijn tijd.
De Hooghes illustraties en losse prenten hadden betrekking op alle mogelijke onderwerpen. Hij illustreerde ieder denkbaar genre boek. Tot de devotionele teksten behoren Frans van Hoogstratens emblematische werk Voorhof der zielen en de ars moriendi van David de La Vigne, Miroir de la bonne mort, vertaald in het Nederlands als Spiegel om wel te sterven en in het Duits als Sterben und erben. In het lichtere genre vallen de Contes et novelles en ver van Jean de La Fontaine.

Fraaie plaatwerken over uiteenlopende onderwerpen waaraan De Hooghe heeft meegewerkt, zijn onder andere ’s Graavenhaag zegevierende en Komste van zyne majesteit Willem III van Govard Bidloo, Beschryving der nieuwlijks uitgevonden en geoctrojeerde slang-brand-spuiten van Jan van der Heyden, Klare onderrichtinge der voortreffelijcke worstel-konst van Niclaus Petter en zijn eigen werk Les Indes Orientales et Occidentales. De satirische kant van De Hooghe komt het best tot uiting in zijn Esopus in Europa.

Ga naar de beeldbank Romeyn de Hooghe

Stedenatlassen, meestal ‘stedenboeken’ genoemd, vormen een apart genre. Zij bestaan geheel of voor een belangrijk deel uit stadsplattegronden en stadsgezichten.
Vaak bevatten zij ook beschrijvende teksten van de afgebeelde steden. In deze beelddatabank is een selectie van atlassen integraal opgenomen. De beelden van de kaarten en platen zijn naar keuze ook direct via de alfabetische indexen op geografische naam te benaderen. Per atlas of atlasdeel zijn de kaarten via afzonderlijke indexen ontsloten. Bovendien biedt een aparte index op álle atlassen een toegang per stad, waarmee alle in deze atlassenselectie opgenomen kaarten en platen van die stad tezamen gevonden kunnen worden.

Ga naar de beeldbank stedenatlassen

Beknopte Atlas van omtrent honderd platte gronden der voornaamste … steden van Europa, en byzonder van de Nederlanden en eenige koloniën, Deel Nederland Vervaardiger Compagnie van Boekverkopers Inhoudsdatering na 1753

De geschiedenis van de kolonie Suriname begint in het midden van de achttiende eeuw eeuw. In 1770 verwierf de stad Amsterdam de aandelen in de kolonie Suriname uit particulier bezit. Daarmee kreeg het een meerderheidsbelang in dit overzeese wingewest. Ambtenaren, militairen, zendelingen, reizigers en wetenschappers doen verslag van hun verblijf in de kolonie en geven zo een beeld van de Nieuwe Wereld. Er verschijnen kaarten, boeken en plaatwerken over het gebied. Deze collectie bevat kaarten, foto’s, plaatwerken, gedrukte werken etcetera vanaf de zeventiende eeuw tot 1975, het jaar van Surinames onafhankelijkheid. Het gaat bijvoorbeeld om reisverslagen en plantershandboeken. De beeldbank biedt veel informatie over Suriname in de vorm van geschiedkundige, politieke, economische en rechtskundige verhandelingen.

Ga naar de beeldbank Suriname

Quadroon, slavin van Suriname. In de kolonie Suriname onstaan al snel, door rasvermenging tussen Europeanen en Afrikanen, slaven met een lichtere huidskleur dan die van de Afrikanen. Een mulat (halfbloed) is nakomeling van een blanke en een zwarte ouder. Deze slavin, een quadroon (kwartbloed) is geboren uit een blanke en mulat ouder. Er was een heel nauwkeurig benamingssysteem voor mensen met verschillende ‘graden’ van Afrikaanse herkomst, dat aangeeft hoe belangrijk ‘kleur’ was in de koloniale samenleving. Sexuele relaties tussen blanke mannen en zwarte vrouwen werden getolereerd, maar niet geaccepteerd. Het omgekeerde was bij wet verboden en sterk beladen met taboes. Tekenaar John Gabriel Stedman, 1818.

 

De Universiteit van Amsterdam beheert een grote historische verzameling rond de geschiedenis van het hoger onderwijs in Amsterdam, met name rond de eigen instelling.
Vooral op het gebied van fotografie is de collectie tegenwoordig zeer omvangrijk. Het beeldmateriaal, dat de geschiedenis van de universiteit en haar studenten weergeeft, zal geleidelijk aan beschikbaar worden gesteld. In deze databank zijn momenteel de portretprenten en portretfoto’s van Amsterdamse hoogleraren opgenomen, vanaf 1632 tot heden, en de promotieplaten: grote, gedrukte platen met tekeningen en versjes die het leven van de promovendus weergeven.

Ga naar de beeldbank universiteitsgeschiedenis

Tulp, N. (Nicolaas) (1593-1674)